Sinds de fusie van Heerhugowaard en Langedijk tot Dijk en Waard in 2022 zoeken de inwoners van de nieuwe gemeente hun sociale huurwoning binnen een groter geheel. De woningen vallen onder Stichting Sociale Verhuurders Noord-Kennemerland, kortweg SVNK. Dit samenwerkingsverband verdeelt het aanbod over zeven gemeenten. Dijk en Waard zelf, plus Alkmaar, Bergen, Castricum, Heiloo en Uitgeest. Het idee daarachter is logisch: één regio, één wachtlijst, één systeem. Maar voor woningzoekenden in Dijk en Waard betekent het ook een grotere groep waarmee je concurreert om een schaars aantal woningen.

En dat aantal blijft beperkt, terwijl de vraag stijgt.

Bijna een decennium wachten

De cijfers laten zien hoe vastgelopen het systeem is geraakt. De gemiddelde wachttijd voor een sociale huurwoning in de regio Noord-Kennemerland bedraagt inmiddels 9,5 jaar. Dat blijkt uit recente communicatie van SVNK zelf en uit informatie die de aangesloten corporaties verspreiden tijdens inschrijfochtenden voor toekomstige woningzoekenden. In voorlichtingsmateriaal van SVNK wordt zelfs gewezen op wachttijden die kunnen oplopen tot tien jaar.

Voor wie zich vandaag inschrijft, betekent dat dus dat een woning pas ergens rond 2035 in zicht komt. Het advies aan starters is dan ook om zich al in te schrijven voordat de woningbehoefte daadwerkelijk speelt, omdat de wachttijd anders simpelweg te laat begint te lopen.

Voor zittende huurders die willen verhuizen, geldt iets bijzonders. Bij het accepteren van een sociale huurwoning wordt iemand automatisch uitgeschreven. Wie later opnieuw wil verhuizen via het reguliere systeem, moet zich weer aanmelden en begint qua opbouw bij nul. Dat is voor veel mensen reden om in een woning te blijven zitten die niet meer past, in plaats van een nieuwe inschrijving te starten waarmee jaren wachttijd opnieuw moeten worden opgebouwd.

Wat Dijk en Waard zelf doet

De gemeente bouwt wel mee aan een oplossing. In het kader van eerder gemaakte prestatieafspraken zijn duizend nieuwe sociale huurwoningen toegezegd tot 2030. Een van de meest concrete projecten is Stationshaven, een appartementencomplex van acht verdiepingen aan de Industriestraat en Stationsweg in Heerhugowaard. Daarin komen 59 sociale huurwoningen voor Woonwaard, 97 koopwoningen en drie commerciële ruimtes. De bouw is in het tweede kwartaal van 2025 begonnen, de oplevering staat gepland voor begin 2027. De huurprijzen bewegen straks tussen 713 en 933 euro per maand.

Stationshaven maakt deel uit van het Stationskwartier, een gebiedsontwikkeling met acht nieuwbouwprojecten samen. Daarnaast zijn er andere locaties in voormalige delen van Heerhugowaard waar samen met Woonwaard en Woonstichting Langedijk sociale huurwoningen worden gerealiseerd.

Maar bouwen kost tijd. En ondertussen blijft de wachtlijst groeien.

Eigen verdeelsysteem geen oplossing

Hier en daar in Nederland zijn gemeenten bezig met de vraag of ze niet beter uit een regionaal verdeelsysteem kunnen stappen, om woningen meer aan hun eigen inwoners toe te kunnen wijzen. Voor Dijk en Waard ligt dat ingewikkeld. De huidige Huisvestingsverordening 2023-2027 schrijft een regionaal inschrijfsysteem voor, en SVNK is dat systeem.

Een eigen verdeelsysteem klinkt aantrekkelijk maar werkt twee kanten op. Een Dijk en Waarder die in Bergen of Castricum wil wonen, zou daar dan ook geen toegang meer toe hebben. En in het zuiden van de gemeente, vanouds Langedijk, kijken inwoners regelmatig naar de andere kant van het regiogebied. Een eigen, afgeschermd systeem zou dat afsnijden.

Een directe route die wel beweegt

Voor huurders die niet jaren willen wachten, ontstaat er steeds meer interesse voor een alternatieve route. Door woning ruilen komen twee huurders rechtstreeks tot een wissel. Beide partijen verhuizen naar elkaars adres en krijgen daarvoor een nieuw huurcontract. De wachtlijst blijft buiten beeld.

In de praktijk verloopt zo'n ruil meestal met instemming van de betrokken verhuurders, die elk hun eigen procedure hanteren. Bij Woonwaard staat een ruil bekend om duidelijke spelregels: geen huurachterstand, passend inkomen voor de over te nemen woning, en toestemming van beide partijen als er verschillende corporaties bij betrokken zijn. In de meeste gevallen werken corporaties goed mee, juist omdat een ruil bijdraagt aan de doorstroming waar de hele regio mee worstelt.

Het vinden van een passende ruilpartner gebeurt tegenwoordig digitaal. Op platforms zoals SocialeWoningruil.nl staan huurders uit het hele land ingeschreven met een profiel van hun woning en een omschrijving van wat ze zoeken. Tegengestelde wensen worden aan elkaar gekoppeld, waarna kandidaten via chat contact kunnen leggen en bezichtigingen kunnen plannen.

Waar de matches zitten

Voor Dijk en Waard zijn er een paar terugkerende patronen. Een gezin dat ooit in een appartement in het centrum van Heerhugowaard is gaan wonen en uit zijn voegen groeit, kan een match vinden met een echtpaar uit een eengezinswoning in De Draai dat juist kleiner wil. Een werknemer van een bedrijf in de Beverkoog die korter bij huis wil zitten, kan ruilen met iemand uit een ander deel van de regio die juist de andere richting op wil. Studenten en starters die ergens anders in Nederland afstuderen of een baan vinden, kunnen via een ruil rechtstreeks een woning in een andere stad krijgen zonder dat hun opgebouwde wachttijd waardeloos wordt.

Het patroon dat veelvuldig terugkomt, is een combinatie van het stedelijke centrum van Heerhugowaard en de meer dorpse kernen aan de noordzijde van de gemeente, het voormalige Langedijk. Mensen in de drukte willen rust, mensen in de rust willen levendigheid. Soms zit een match dichter bij dan je denkt.

Voor wie het wel en niet werkt

Niet iedere huurder is gebaat bij woningruil. Wie nog geen huurwoning heeft, kan met deze route niets. Je moet zelf iets te bieden hebben om mee te kunnen doen. Voor zittende huurders die om wat voor reden dan ook willen veranderen, biedt het juist veel mogelijkheden.

Een aandachtspunt is dat de nieuwe huurprijs kan afwijken van wat je nu betaalt. Bij een ruil neem je in principe het contract over zoals dat voor de woning geldt. Een grondige bezichtiging is bovendien belangrijk, omdat je de woning overneemt in de staat waarin die op dat moment is.

Beweging zonder beleidsmaatregelen

De prestatieafspraken, de gebiedsontwikkelingen, het regionale verdeelsysteem. Het zijn allemaal stappen om de Dijk en Waardse woningmarkt vooruit te helpen. Maar het zijn ook trage processen. De wachtlijst krimpt er op korte termijn niet door, en de honderdduizenden inschrijvingen in de regio Noord-Kennemerland blijven groeien.

Wat woningruil laat zien, is dat huurders niet langer wachten op die beleidsmaatregelen. Ze organiseren zelf wat het systeem niet meer kan leveren: doorstroming, keuze en regie. Voor de individuele huurder in Dijk en Waard betekent dat geen oplossing voor het regionale tekort, maar wel een directe manier om zelf vooruit te komen in een markt die voor de gewone weg jaren stilstaat.